Hout

© Henk Hendriks; Digitale bewerking 13-11-2017 Mark van Loon/Stichting Noviomagus.nl

Oorlogsschoeisel: schoenen met houten zolen en hakken

door Henk Hendriks

Tijdens de Tweede Wereldoorlog, toen de aanvoer van huiden uit Zuid- en Midden-Amerika, Australië en de Kaap door blokkade stagneerde en tenslotte geheel ophield, zaten de leer- en schoenfabrikanten even met de handen in het haar. Sinds mensenheugenis had men schoenen gemaakt met leren zolen, maar hoe moest men zolen maken als er geen leer was?
De hoeveelheid inlandse huiden die de industrie ter beschikking had was veel te gering en bovendien van mindere kwaliteit en naarmate dus de voorraadpositie van de exotische huiden minder werd, werd het vraagstuk urgenter. Er moest ander materiaal gevonden worden, waaruit men zolen kon maken, en met voor ogen onze oer-echte Nederlandse houten klompen en de strandsandalen met houten zool lag het voor de hand dat de keus viel op hout. Zo kregen we onze houten zool.
Intussen was het vraagstuk nog niet opgelost, want al wist men waaruit de zool gemaakt moest worden, daarom had men hem nog niet. Op kantoren en in de fabrieken werd er druk geconfereerd over deze kwestie en tenslotte, toen men timmerlui en klompenmakers in de arm had genomen, ontstond er een houten zool waarop men lopen kon. Dat was de houten zool uit één stuk, die men in de zomer van 1941, vooral onder de kindersandalen kon zien.


Kindersandalen met houten zolen in de praktijk.
(foto: Noord Brabantsch dagblad 12-06-1941)

Deze zool voldeed in zoverre, dat men er op lopen kon en dat zij niet al te spoedig versleet, doch de sandalen die er van gemaakt werden, lieten in den regel nog al wat te wensen over. Behoudens een gunstige uitzondering was het bovenwerk er slordig en zonder voldoende stevigte aan bevestigd, waardoor spoedig de riempjes los gingen waarmee de zool aan de voet bevestigd moest worden.
Het grootste bezwaar was echter dat er geen buigzaamheid in de zool zat. Zoals bekend gaat het loopproces van de mens gepaard met een geregeld buigen (afwikkelen) van de voet, juist daar waar de tenen beginnen, maar die houten zolen bogen niet mee. Daarin zat de moeilijkheid. Men had getracht die op te lossen door het loopvlak van de houten zool te ronden en wel vrij veel, doch ook deze oplossing was niet afdoende.


Molière van blauw boxcalf met zool van beukenhout
(foto: De Tijd 03-02-1941)

Zolen uit verschillende delen

Een van de grootste schoenfabrieken uit ons land kreeg toen een ander idee. Men maakte houten zolen uit verschillende delen. De delen bevestigde men aan een stuk canvas, zodat er tussen de delen wat ruimte bleef. Op het stuk canvas werd vervolgens het bovenwerk gemonteerd. Zo kreeg men een buigzame zool, die het deed. Op dit ontwerp is men voortgegaan. Er werden een groot aantal variaties gebracht op deze buigzame zool.


Een Amsterdamse firma brengt schoenen met houten zolen op de markt!
Om enige buigzaamheid te verkrijgen wordt het hout van de zolen ingekerfd.
(foto: Algemeen Handelsblad 01-06-1940)

Wat was er op de markt?

De eerste schoenen met houten zolen die op de markt kwamen, waren de kindersandalen met de onbuigzame zool. Langzamerhand geraakte natuurlijk de buitenzool in de gratie en in tal van variëteiten werd deze in de handel gebracht. Niet alleen gebruikte men ze voor sandalen, doch ook voor dames- en herenschoenen met een normaal bovenwerk.
Toen kon men voor de etalages van de magazijnen schoenen zien met houten zolen die ,met een zeer fraaie leest, niet van anderen te onderscheiden waren. In allerlei nuanceeringen, modellen en soorten waren ze toen in de handel en er waren werkelijk zeer modieuze en elegante producten bij, die het oog van de winkelende dames zo bekoorden dat ze vrij vlot verkocht werden.


1941 Enkele dames demonstreren schoenen met houten zolen aan hun voeten.
(foto: Geheugen van Nederland)

Ook de heren molières met houten zool deden het uitstekend. Het waren smaakvolle, praktische schoenen die er in ieder opzicht mochten zijn.

Goede winterdracht maar.... vlug versleten

De schoenen met houten zolen vormen, tenminste als het bovenwerk er goed aan bevestigd is, een uitstekende winterdracht, want de doorlaatbaarheid voor water van hout is minder dan die van leer. Men hield dus langer droge voeten. Ook het sneeuwwater dringt minder gemakkelijk door hout dan door leer.
Dit is dus een groot voordeel. Een nadeel is echter het grote slijtingspercentage waaraan hout onderhevig is.
Hout slijt eerder af dan het taaie en soepele leer, dat immers bij het plaatsen van de voet op de grond tijdens het lopen wat mee geeft, veel meer dan hout. Van groot belang is echter van welk hout de zool gemaakt is. Iepenhout slijt eerder dan canadahout en canadahout weer eerder dan wilgen. Maar ook al is de zool uit de sterkste houtsoort gemaakt, dan nog is de slijtage groter dan bij leer. Daar komt nog bij dat vervanging van de zool moeilijk, zo niet onmogelijk is, omdat het onderwerk van veel van deze schoenen niet deugde, doordat vaak de basis ontbrak waarop de nieuwe houten zool bevestigd zou kunnen worden.

Nijmeegse schoenfabrieken / schoenwinkeliers

Twee Nijmeegse schoenfabrieken, Robinson en Wellen & Co, produceerden tijdens de oorlogsjaren op bescheiden schaal schoenen met houten zolen.
Bij Robinson waren de enige activiteiten tijdens de oorlogsjaren het maken van schoenen met houten zolen, en het repareren van schoeisel.
Bij Wellen & Co werd onder de steeds moeilijker wordende bezettingsomstandigheden, met veel improvisatie de productie van schoenen op bescheiden schaal voortgezet voor de Nederlandse markt, en het maken van schoenen met houten zolen ter hand genomen.

"Het allernieuwste op het gebied van de schoen met houten zool en hak, waar den laatsten tijd al enkele malen over geschreven is. De firma Hessels, Lange Hezelstraat, alhier, als steeds vooruitstrevend en op zoek om haar clientèle 't nieuws te brengen, kon reeds hedenmorgen dit nieuwtje laten zien. Deze nieuwe Ravo-schoen (Ravenstein) met houten zool en hak, waarvan het bovendeel geheel uit leer vervaardigd is, maakt een zeer solieden indruk en zal vooral ook heerlijk warm zitten. Ze zijn keurig afgewerkt en hebben een uitstekend model. Voor verdere bijzonderheden verwijzen wij naar een advertentie in ons blad van heden."
Zo berichtte de Provinciale Geldersche en Nijmeegse Courant van 24-10-1940.

Een advertentie voor een Bata-filiaal in Nijmegen:


Advertentie De Gelderlander van 28-03-1942

De schoen met houten zool begon in te burgeren. Het publiek heeft haar -zij het wat aarzelend- geaccepteerd als een waardevolle vervangster van het leer.

Henk Hendriks
Nijmegen November 2017

Bronnen:
De courant Het nieuws van den dag 24-10-1940
Het nationale dagblad: voor het Nederlandsche volk 19-12-1941
Provinciale Noordbrabantsche en 's-Hertogenbossche courant 30-10-1940
Beeldbank Regionaal Archief Nijmegen

naar Gastredactie-overzicht naar Oorlogspagina

Reactiepagina
Reactie 0:

Henk Hendriks, 13-11-2017: Oorlogsschoeisel: schoenen met houten zolen en hakken

REAGEER:

Uw aanvullingen of opmerkingen zijn welkom!
Met dit formulier kunt u (nog) geen foto's versturen. Gebruik daarvoor uw e-mailprogramma.
Opmaak kan wel, bv <b>Vet</b> of <i>cursief</i> geeft Vet of cursief.
 
 Uw naam: en mailadres: