Nieuwe pagina 1

© copyright Cees de Vos, Digitale bewerking; Henk Kersten/Stichting Noviomagus.nl

Het Roomse leven in Nijmegen

Heilige Anthonius of Sint Annakerk. 

De kerk en pastorie werden gebouwd in 1909-1910 naar een ontwerp van Albert Margry. Bouw werd gefinancierd door een schenking uit het Grewenfonds, een kerkbouwfonds van de Rotterdamse mecenas (kunstbeschermer) J.P.Grewen die de H.Antonius bijzonder vereerde. 
De hoogste toren is 56 meter. De Groenestraatkerk is een rijksmonument. 
>>> Zie voor méér info bij Google onder: ‘Groenestraatkerk’.

De doop
Ik ben geboren op donderdag 08 november 1934 in de Bilderdijkstraat. In gedachte zie ik mijn ouders vanaf hun huis, met een in een smetteloos wit doopjurkje of trappelzakpakje gestoken babyCeesje liggend in de kinderwagen via de Groenestraat richting de kerk wandelen. Mogelijk dat de twee oudste kinderen van drie en vier jaar aan de hand van papa getuigen zijn geweest van de doping van hun babybroertje. Thuis was er een oppas geregeld voor peutermeisje Koosje. Welke kapelaan (of mogelijk de pastoor…) mij een handje wijwater over mijn bolleke heeft doen stromen laat zich raden, het zou kapelaan Verhoeven of kapelaan Manders geweest kunnen zijn. De andere negen vosjes die vóór en ná mij ter wereld kwamen zijn eveneens gedoopt in deze monumentale Heilige Anthonius of Sint Annakerk aan de Groenestraat 229 in Nijmegen. 

Het blijft ‘een mysterie’ die eerste levensjaren van een mens: je bent er, je lacht naar de wartaal sprekende hoofden boven je wieg met kreten van: “Waar is mijn kleine Ceesje dan?’, je maakt brabbel en babbel babygeluidjes en je herinnert je er later helemaal niets van. Een nieuw leven dat ogenschijnlijk geen bewustzijn kent. Mijn eerste herinnering staat beschreven in het verhaal ‘Het Vossennest”; ik sloeg als twee á drie jarige peuter, tot grote droefenis van mijn ouders, gedurende de nacht in cadans met mijn hoofdje tegen de zijkant van mijn hoog omsloten houten kinderbedje. 

* Gebeurtenissen gedurende 100 jaar in de Heilige Anthonius of Sint Annakerk

- Hoogmissen
- Vroegmissen
- Lofdiensten
- Doopvieringen
- H. Communievieringen
- H. Vormselvieringen
- Trouwmissen
- Uitvaartmissen
- Paasvieringen
- Pinkstervieringen
- Kerstvieringen
- Priesterwijdingen…?
- Priester en Pastoorjubilea.
- En wat al niet meer…

In 2010 viert deze kerk haar eeuwfeest: ‘Honderd jaar in dienst van Den Allerhoogste’.

Als een kind in een Katholiek gezin in de eerste helft van de vorige eeuw de leeftijd bereikte van zes jaar, was de speelperiode voorbij. Er diende onderwezen te worden in het Lager Onderwijs, de Catechismus en de Liturgieën en Eucharistievieringen van de Heilige Kerk. 

De Biecht 
De dag dat ik ‘de Eerste Heilige Communie deed’ herinner ik mij als een spannende gebeurtenis. Weken ervoor onderging ik als leerling in de tweede klas van Juf Mies Dekkers van de St. Jansschool geestelijk onderricht en bijstand ter voorbereiding tot het ontvangen van dit Heilig Sacrament. Voordat je deel mocht nemen aan ‘De maaltijd van den Heer’ moest er gebiecht worden. De kerk aan de Groenestraat heeft twee biechtstoelen; een ter linker en een ter rechterzijde. De biechtstoelen bevinden zich in de zijmuren van de kerk, afgesloten door een prachtig eikenhouten bewerkt front met in het midden een deur met een gordijn waarlangs de zittende biechtvader zo nu en dan kan kijken hoeveel ‘klanten’ hij nog te verwerken krijgt. Links en rechts van de deur twee openingen afgesloten door een halflang fluweel gordijn ten behoeve van de privacy voor de daarin plaats nemende biechteling. Als kleine jongen van vijf jaar keek ik gefascineerd naar de mensen die ter biechten gingen; een voor een zag je zo’n zondaar naar binnen glippen en achter het gordijn verdwijnen, enkel hun knietjes op een houten bankje waren zichtbaar van onder het gordijn. Na een minuut of vijf kwam de zondaar weer vrolijk naar buiten, verlost van alle in de laatste drie weken begane zonden, hoewel, niet altijd, soms met een rood aangelopen hoofd ten teken van diep schuldbesef. 

Mijn biechtverhaal was standaard: ik heb gestolen, gejokt, brutaal tegen mijn ouders geweest, van de suikerpot gesnoept, mijn zusjes geplaagd en nog meer van dat soort verzinsels. Je moest in de biechtstoel niet over rottigheid beginnen, de kans was dat je dan langer dan noodzakelijk aan de praat gehouden werd door de biechtvader. Overigens kon je in goed vertrouwen de priester alles vertellen, hij was gehouden aan zijn ‘Biechtgeheim’. Na de belofte van ‘diep berouw tonen’ en het bidden van drie Weesgegroetjes ter boetedoening, ontving je van je biechtvader tot slot de absolutie (= vergeving der zonden) in de vorm van: “In de naam van de Vader en de Zoon en de Heilige Geest.” “Ga in vrede mijn zoon”, was het laatste wat je mee kreeg van de priester, nauwelijks zichtbaar achter een getralied venster. Dat ‘mijn zoon‘ vond ik als knaapje van zeven jaar altijd vreemd gezegd; ik had toch al een vader…?

Van de biechtvader kon men een zogenoemde ‘Aflaat’ verwerven. Door boetedoening middels gebeden en goede werken ontving de zondaar kwijtschelding van zijn begane zonden.

Bron: Wikipedia

De Eerste Heilige Communie
De Eerste Heilige Communie (Gemeenschap) is de feestelijke gelegenheid wanneer een Katholiek kind van ± zeven jaar tot de Eucharistie toe treed. 

Na een gedegen voorbereiding door Juf Mies Dekkers en catechese in de Kerk brak de grote dag aan dat ik samen met andere jongens en meisjes de Eerste Heilige Communie in de Heilige Anthonius of Sint Annakerk mocht ontvangen. Heel de familie leefde mee met een kind dat de Eerste Communie deed. Een paar dagen voor het grote feest werd ik door mijn ouders in nieuwe kleren gestoken. Opgetogen nam mijn moeder me mee naar de grote stad om een ‘communiepakje’ te gaan kopen. Dat werd een jasje met ceintuur, bijbehorende korte broek met een vouw in de broekspijpjes, een wit overhemdje met sierlijk wit gesteven kraagje en het geheel werd gecompleteerd met een bruin effen stropdasje. Verder bruine sandalen met zweetgaatjes in het bovenstuk en witte sportkousen tot aan de knie. Ook werd er een rozenkrans in etui en een kerkboekje gekocht. Nog even naar de kapper en Ceesje was klaar voor het Communiefeest in de Heilige Anthonius of Sint Annakerk. Bij God wat voelde ik mij trots in mijn Communiepakje. 
Jammer dat er geen foto van gemaakt is. 

Voor de feestelijke Heilige Mis was de kerk door de koster bloemrijk versierd. In een lange rij, hand in hand en twee aan twee, betraden de vele communicantjes, diep onder de indruk van de plechtigheden rondom hen, via het in mozaïek betegelde middenpad de kerk: de meisjes gekleed in schattige smetteloze witte jurkjes en de jongens in een Communiepakje. Voor het ter Communie gaan diende men nuchter te zijn, wat voor de jonge kinderen een moeilijke opgaaf moet zijn geweest. De voorste kerkbanken waren gereserveerd voor de communicantjes. De vaders en moeders, zusjes, broers, ooms en tantes en verdere kennissen vulde de kerk tot aan de laatste rij met inbegrip van de losse rieten bidstoeltjes achter in de kerk. 

Met de handen devoot gevouwen baden de kinderen de teksten en gebeden tijdens de feestelijke Kerkdienst met de priester mee, afgewisseld door geestelijke liedjes. Het aanbrengen van de offergaven gebeurde onder diepe stilte. De kinderen werden door de priester - nog met zijn rug naar de gelovigen - volledig betrokken bij de Consecratie van het brood en de wijn en voelden zich verbonden met elkaar bij het bidden van het Onze Vader. Het hoogtepunt was het ontvangen van de eerste Heilige Hostie, voor de kinderen het meest plechtige en intieme moment van de Kerkdienst. Na een slotlied, door de hele kerk meegezongen, eindigde de plechtigheid en verlieten de kinderen onder trotse blikken van hun ouders en familie weer hand in hand via het middenpad de kerk. Op het kerkplein volgde de felicitaties en gelukwensen.

Thuis gekomen stond de tafel feestelijk gedekt met warme kadetjes en chocolade melk. 
Het communicantje Cees was het middelpunt en kreeg een versierde ereplaats aan tafel. In de loop van de middag kwamen tantes en ooms op visite en brachten cadeautjes mee waaronder schilderijtjes waarop de Heer Jezus stond afgebeeld terwijl Hij aan kinderen de H. Hostie uitreikt. Jaren lang hebben een aantal van deze schilderijtjes op de jongenskamer aan de muur gehangen. 

Het meest trots was ik op het zakmes aan een ketting met twee mesjes; een grote en een kleine. Ik kreeg het van een tante. De ketting had ik bevestigd aan een broekriemlus. Heel stoer liep ik rond met ‘mijn eigen zakmes’ in mijn broekzak en voor iedereen duidelijk zichtbaar het glimmende kettinkje in een boogje bengelend langs mijn korte broek.

Al mijn zusjes en broertjes hebben de Eerste Heilige Communie en het Vormsel gedaan in de monumentale Heilige Anthonius of Sint Annakerk en er vast dierbare herinneringen aan overgehouden. 

Het Vormsel = Hernieuwing van doopbelofte
Bij de leeftijd van rond de 12 jaar doet een kind ‘Het Vormsel’ ook wel de ‘Plechtige Communie’ genoemd. Het Vormsel is een Heilig Sacrament waarin je de H. Geest ontvangt. Dit gebeurt middels handoplegging door de Bisschop en zalving met Chrisma. Het komt er in het kort op neer dat een kind van 12 jaar zelf getuigenis aflegt naar God. Bij de geboorte gebeurt dat door de ouders, vandaar ‘Hernieuwde Doopbelofte’.

Chrisma is een mengsel van olijfolie en balsem, in de Rooms-katholieke kerk één van de drie Heilige Oliën. De twee anderen zijn: Ziekenolie en Catechumeenolie.

Ook het Vormsel staat mij nog goed bij. Weer was ik voor één dag het middelpunt in ons gezin. De voorbereiding tot Het Vormsel geschiedde op school, in mijn geval door hoofdmeester Wim A. van Steen van de St. Jansschool. Mogelijk zijdelinks ook door de kerk. Gezien ik uit mijn Eerste Communiepakje was gegroeid en dit tot op de draad versleten was , moest de twaalf jarige Cees weer in een nieuw feestelijk klofje worden gestoken. Dit keer werd dit in ‘eigen beheer’ gemaakt. Aan de Singer-trapnaaimachine in huis vormde moeder, met assistentie van mijn oudste zus, uit een oude winterjas liefdevol mijn ‘Vormsel-pakje’.

Foto: Cees 12 jaar.

In 1946 was een kinderhand snel gevuld…..! 
Dat waren nog eens tijden jongens en meisjes in 2010…!

 

Zoals bij de Eerste Heilige Communie. betraden de kinderen - nu niet meer hand in hand - de kerk door het middenpad en namen plaats op de voorste banken. De Plechtige Heilige Mis, opgedragen door Bisschop Mutsaarts, maakte grote indruk op de kinderen, familieleden en kennissen. Tijdens de kerkdienst gingen alle gelovigen ter Communie. 

Ook nu werd er, na de plechtigheid in de kerk, een feestje gevierd in huize C.N. de Vos en volgde er voor de twaalf jarige Cees cadeautjes van de familie. 

Foto: Mutsaerts, Wilhelmus Petrus Adrianus Maria, bisschop van 's-Hertogenbosch 
* Tilburg 18-6-1889 - † 's-Hertogenbosch 16-8-1964.
Bron: Instituut voor Nederlandse Geschiedenis.

 

klik hier voor de speciale pagina over de St. Jansschool en meester van Steen

Bovenmeester Wim A. van Steen en zijn geliefden hebben een laatste rustplaats gekregen langs de oprijlaan naar het R.K. kerkhof. Vóór hem de aarde waarop eens zijn “Sint Jansschool” stond en achter hem “De Heilige Anthonius of Sint Annakerk”, de kerk waar Wim van Steen tot aan zijn dood in 2004 een hechte band en relatie mee had.

De Blasiuszegen
Op 03 februari, de liturgische feestdag van Sint Blasius, wordt in veel Katholieke kerken na de eucharistieviering gelegenheid geboden om de Blasiuszegen te ontvangen. De priester houdt daarbij twee op Maria Lichtmis gewijde kaarsen in ‘Andreas-kruisvorm’ onder de kin van de gelovigen. De priester bidt dan: 'Moge God u op voorspraak van de heilige Blasius bevrijden van keelziekten en andere kwalen in de naam van de Vader en de Zoon en de Heilige Geest'

Het Askruisje halen in de kerk 
As speelt een symbolische rol in veel geloven. Het is het teken van rouw en boete. Op Aswoensdag bestrooiden zondaars, in jute gehuld, zich vroeger met as om boete te doen voor hun zonden. In de twaalfde eeuw werd bij de Synode van Benevento het askruisje in de katholieke liturgie opgenomen. Alle gelovigen konden aan het begin van de vastenperiode zo’n kruisje halen. 
Het begin van de veertig dagen vasten valt op Aswoensdag. De priester maakt dan met as en wijwater een papje, waarmee hij een kruisje zet op het voorhoofd van de gelovigen.
Kinderen probeerden het Askruisje zo lang mogelijk op het voorhoofd te laten staan. Als je er goed omheen waste lukte dat voor een aantal dagen. Verder kwam je niet….

De kerktoren
Een jongen van de Sint Jansschool is een keer in zijn eentje de toren opgeklommen en zwaaide vanuit de galmgaten voor de kerkklokken het volk toe. Later zwaaide er wat voor hem, voor straf moest hij voor een week nablijven op school. Wie was die jongen…? 
* In de oorlogsjaren zijn de klokken van de Heilige Anthonius of Sint Annakerk genaast door de Duitsers, naar mijn idee een laffe en achteraf gezien zinloze daad.

Het vasten voor Pasen
Bij het ‘veertig dagen vasten’ ben ik een keer goed van een koude kermis thuis gekomen. Trouw als ik kon zijn bewaarde ik gedurende veertig dagen elk snoepje, dropje, toffee of ander soort snoepgoed wat ik kreeg in een trommeltje en verborg dat op het houten schapje boven het kookfornuis in de keuken. Enkel mijn lieve moeder kende mijn geheim. In de loop der dagen naar het grote Paasfeest raakte het trommeltje aardig vol, wat heet aardig, het werd door de warmte van het fornuis een grote klomp zoetigheid, vast gekoekt aan de zijkanten en de bodem van het trommeltje. Als kind maalde ik daar niet om: “Ik hak de snoepbrij met Pasen er wel uit”, was mijn gedachte. Reikhalzend keek ik uit naar de grootse aller snoepdagen: ‘ De Zalige Paasdagen’ 

Ik zie mij nog op Eerste Paasdag een stoel nemen om het trommeltje te pakken; eindelijk was de dag der dagen daar dat ik van de inhoud kon gaan genieten! U kunt het vast raden…, jawel, bij het openen kwam de overheerlijke aroma van het gemengd snoepgoed mijn neus binnen, het bleef echter bij dat luchtje, ik keek in een nagenoeg leeg trommeltje, enkel in één der vier hoeken zat nog een achtergelaten restklompje snoepgoed. Een belhamel in de familie was mij voor geweest. Nooit eerder heb ik zo diep smartelijk gehuild. Het was mijn moeder die mij troostte met een stuiver waarmee ik bij het nostalgische snoepwinkeltje van de heer en mevrouw Kevie aan de Heideparkscheweg snoepgoed mocht kopen. Eind goed, al goed. 
Bij het schrijven van deze anekdote kan ik in 2010 slechts smakelijk lachen.

Op Retraite in Venlo
Voordat ik mijn militaire dienstijd vervulde in resp. Vught twee maanden - Harderwijk zes maanden tot opleiding marconist en voor de laatste dertien maanden in Assen, ben ik op negentien jarige leeftijd - van de kerk uit - voor drie dagen in een klooster in Venlo ‘op Retraite’ geweest. Een en ander gebeurde in absolute afzondering: om de paar uur kwam een pater op je kamer met je praten. Al met al was het een vrij sobere oefening met meditaties over de eeuwigheid, de zonde, de dood en Hellevuur. Tja…, er werd wat afgetobd in die tijd…

Een aantal van mijn broers en zusters zijn in de Heilige Anthonius of Sint Annakerk in de echt verbonden. Zelf ben ik in 1962 getrouwd in Den Haag.

De uitvaartdienst van mijn ouders en twee broertjes, resp. acht jaar en een baby van drie maanden, vonden plaats in de Heilige Anthonius of Sint Annakerk.

Aanbeveling: Het boek van Godfried Bomans “Beminde gelovigen” uit 1970.

Zie ook onder “Kerst in Nijmegen jaren ‘40” in de Heilige Anthonius of Sint Annakerk.

Naschrift:
Dat gelovigen of oud gelovigen over een eeuw heen, mijn verhaal zullen lezen en dit als start zien tot het opgraven van bijzondere gebeurtenissen, anekdotes en andere wederwaardigheden rondom deze monumentale: Heilige Anthonius of Sint Annakerk aan de Groenestraat. 

Cees de Vos - Juli 2010

REAGEER

Reactie 1:

Olga van Schie - de Vos, 21-07-10: Hi Cees, 

Bedankt voor je email, het heeft weer heel wat oude belevenissen naar boven gebracht. Ik denk dat wij de communiedag op de zelfde tijd hebben gevierd. Aangezien dat wij maar 3 maanden verschillen in leeftijd. Ik mocht van de nonnen die dag de Mariaopdracht voorlezen op het altaar: een meisje en een jongen hadden de eer. Een van de regels in de opdracht was: “ zegen al mijn broertjes en zusjes”, tot groot vermaak van mijn vader en enige ooms en tantes, want ik was in die tijd nog enigst kind. Mijn broer Fred was 8 jaar jonger dan ik en broer Jim 11 jaar. Ik kan mij Kapelaan Manders nog goed voor de geest halen, wij hadden een zuster Clara, zij was jong en vlot, menige klas werd onderbroken, want Kapelaan Manders kwam kijken hoe het allemaal liep. Ook was hij altijd bezig met shows of muziek of zo iets met zuster Clara. Ik denk nog wel eens; misschien had Clara liever geen non geweest, in deze tijd....! Ik heb geprobeerd om naar de 360 graden rondgang van de kerk te kijken maar ik kan er niet inkomen. Ik heb wel de foto gallerie bekeken wat leuk was, want mijn man Rob komt uit de Loerdesparochie en wij uit de Groenestraat, ik vond dat wij de mooiste kerk hadden. Hier in Australie zouden zij het een cathedral noemen. Ik moet ineens denken aan de tijd dat ik op school was, het hoofd was zuster Katrien, een oudere non, heel ernstig, ik moet wel een indruk op haar gemaakt hebben. Mijn moeder werd nog wel eens naar school geroepen door Katrien, ik moest de catechismus van buiten leren, dat moesten wij allemaal, ik deed het nooit, onze naam de Vos was achter in het alfabet en tegen de tijd dat ik aan de beurt was, had ik een goed idee hoe het in elkaar zat. Maar toen begonnen zij het te doen van achter naar voren, je wist nooit wanneer, en nu stond ik met mijn mond vol tanden. Dan werd er gevraagd waarom leer je die catechismus niet? Waarop ik zei: "Pfff , ja..., hoe kan dat nou, de H. Geest als vurige tongen dalen neer..?", en nog meer van dat soort opmerkingen, wat natuurlijk niet in de smaal viel op een Katholieke school. Zo moeder werd weer eens gevraagd op school te komen.... Anyway, jaren later een nicht van ons, ik geloof Jose Boekhoorn, zij was jonger dan ik, had haar diploma van de kweekschool gehaald en gaat trots naar zuster Katrien om dit te laten zien. Zij moest in het klooster wachten in de ontvangstkamer. Bij het binnenbkomen van zuster Katrien zegt ze tegen Jose;” Ooh Olga, hoe gaat het er mee?" Jose was niet impressed en zei tegen haar: "Olga is mijn nicht, ik ben Jose Boekhoorn!" Ik kan mij Kapelaan Verhoeven nog herinneren, die kwam ook geregeld in onze klassen, ik geloof dat hij de leiding van het koor had. Anyway, op een dag was kapelaan Verhoeven bij ons in de klas en hij zei: ”De grootste rotzakken onder de jongens staan op het altaar als misdienaar! ” Ik vind dat nog steeds cute....!

Groet, Olga van Schie/ de Vos uit Australië

Reactie 2:

Jan van Ooijen, 01-12-2011: Kapelaan “Peer” Verhoeven had ook een jongerenkoor onder zijn hoede waarvoor hij jaarlijks een fietstocht naar Reusel in het Brabantse organiseerde al waar de hele club logeerde in Wijkcentrum “De Kei” aldaar. Ben er in die tijd (in 1969 als ik mij niet vergis) nog eens met de motor achteraan gereden om van dit evenement een 8mm film te maken. Herinner me vooral nog de uitstapjes naar Postel in België, niet naar de abdij maar naar een of ander ven wat omgetoverd was tot zwembad. Die film moet nog ergens zijn, zou aardig zijn als die weer boven water kwam.

Reactie 3:

Jan van Ooijen, 27-12-2011: Het is ook de kapelaan die er in slaagde de bekende pianist Louis van Dijk te strikken voor een aantal uitvoeringen door het Jongerenkoor van de "Groenestraatskerk" van de in die tijd in zwang geraakte Beatmissen die later ook nog eens op de radio uitgezonden zijn als ik me niet vergis. Het zou aardig zijn als er iemand opduikt die hier meer over weet te vertellen dan dat ik me weet te herinneren.

Reactie 4:

Redactie, 07-04-2012: Via Google vonden we aankondiging en verslag van een reunie-concert van dat jongerenkoor JoKoGro bij het 100-jarig bestaan van de Groenestraatskerk, na 25 jaar wederom onder leiding van Peer Verhoeven!

REAGEER

Reactiepagina

REAGEER:

Uw aanvullingen of opmerkingen zijn welkom!
Met dit formulier kunt u (nog) geen foto's versturen. Gebruik daarvoor uw e-mailprogramma.
Opmaak kan wel, bv <b>Vet</b> of <i>cursief</i> geeft Vet of cursief.
 
 Uw naam: en mailadres: